Χαμένοι στο διαδίκτυο

Μέσα σε μία δεκαετία είδαμε τον κόσμο μας να μεταλλάσσεται από αναλογικό σε ψηφιακό. Ζούμε πλέον σε μία εποχή που τα  ψηφιακά δεδομένα μας κατακλύζουν. Σχεδόν κάθε δραστηριότητά μας αφήνει ψηφιακά ίχνη. Ο κόσμος μας αλλάζει με τέτοια ταχύτητα, που τα παιδιά είναι αναγκασμένα να ανακαλύπτουν τον εαυτό τους μόνα τους μέσα σε ωκεανούς πληροφορίας.

Δεδομένο πρώτο: οι μαθητές Γυμνασίου είναι πρωταθλητές της ταβανοσκοπείας. Δεδομένο δεύτερο: ο υπολογιστής μπορεί να τελειοποιήσει  αυτήν την εφηβική τάση καθώς είναι η ιδανική μηχανή απώλειας χρόνου.  Αν συνδυάσουμε αυτά τα δύο δεδομένα στο μυαλό μας, τότε σίγουρα μπορούμε να καταλάβουμε γιατί πολλοί γονείς ανησυχούν βλέποντας το παιδί τους να καρφώνεται με τις ώρες μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή.

Στην πραγματικότητα ο έφηβος δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να κοινωνικοποιείται  σμιλεύοντας τη διαδικτυακή του ταυτότητα. Το Facebook δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παγκόσμιο στέκι,  ένας κοινωνικός χώρος συνάντησης στο διαδίκτυο. Οι νέοι (κι όσοι αισθάνονται νέοι) διασυνδέονται μεταξύ τους και αλληλεπιδρούν μέσα από ένα πολυσχιδές feedback. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε, ότι επειδή κάθε νέος θεωρεί ότι είναι το κέντρο του κόσμου, διαμορφώνει την προσωπική του ταυτότητα μέσω της εσωτερίκευσης του βλέμματος του άλλου.

Ο αμερικανός κοινωνιολόγος Εrving Goffman στο περίφημο βιβλίο του «Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή» (Εrving Goffman, Τhe presentation of self in everyday life, Νew Υork – London, Αnchor Βooks Doubleday, 1959) ανέπτυξε μια από τις σημαντικότερες θεωρίες της σύγχρονης κοινωνιολογίας ότι δηλαδή ο καθένας από εμάς ανακαλύπτει διαρκώς τη σχέση του με τον (κοινωνικό) εαυτό του μέσα από την αλληλεπίδρασή του σε διάφορες καταστάσεις επικοινωνίας: στο σπίτι, στο σχολείο, στη δουλειά, στην αγορά, στον δρόμο κτλ. Η κοινωνία, σύμφωνα με τον Goffman, είναι μια τεράστια θεατρική σκηνή, στην οποία ο καθένας σκηνοθετεί αενάως τον εαυτό του, σύμφωνα με αυτά που έχει μάθει να περιμένει από τους άλλους και αυτά που εκείνοι υποτίθεται ότι θα περίμεναν από κάποιον σαν τον ίδιο.

Oι εκπαιδευτικοί αναζητούν τους μαθητές τους στα κοινωνικά δίκτυα

Πολλοί καθηγητές νιώθουν ότι χάνουν τους μαθητές τους στη διαδικτυακή χοάνη και προσπαθούν να αποκαταστήσουν επαφή. Μιλώντας τη γλώσσα τους πασχίζουν να αντιληφθούν τον τρόπο ζωής των νέων και τον μεταξύ τους κώδικα επικοινωνίας. Εδώ κάπου αρχίζουν οι γκρίζες ζώνες καθώς η διαδικτυακή επαφή μαθητών και καθηγητών μέσω ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, είναι ένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο θέμα.

Ένα από τα ζητήματα, που ανακύπτουν σε μία τέτοια σχέση είναι το γεγονός της ιδιωτικότητας στο διαδίκτυο. Από τη στιγμή που έχουν αποδεχθεί αίτημα φιλίας στο Facebook οι προσωπικές πληροφορίες, οι φωτογραφίες, τα σχόλια και οι απόψεις που αποτυπώνονται στο προφίλ τους καθενός γίνονται αντικείμενο σκέψης κι επεξεργασίας από το δικτυακό του «φίλο».  Αν και υπάρχει ο τρόπος το μέλος να προφυλάξει μέρος της ιδιωτικότητάς του με τις ρυθμίσεις που προβλέπουν τι θα είναι ορατό σε όλους και τι σε λίγους, είναι σχεδόν σίγουρο ότι προβλήματα θα ανακύψουν.

Τα τελευταία τρία χρόνια στα συνέδρια των εκπαιδευτικών άρχισαν να πληθαίνουν οι ανακοινώσεις για την εκπαιδευτική αξιοποίηση των κοινωνικών δικτύων. Με την οργάνωση μιας δικτυακής ομάδας   τα μέλη της μπορούν να λειτουργήσουν ως μία Ψηφιακή Κοινότητα Μάθησης, μια κοινότητα ανταλλαγής γνώσεων, ιδεών, απόψεων, εργαλείων και εκπαιδευτικού υλικού με στόχο την αλληλοενημέρωση, την ανατροφοδότηση και συνακόλουθα τη βελτίωση της διδακτικής πράξης.

Σε μία πρόχειρη αναζήτηση διαπιστώνουμε ότι εντός του Facebook οι ομάδες φοιτητών / μαθητών υπερβαίνουν τις 500. Μεταξύ αυτών αναπτύσσονται και λιγοστές ελληνικές. Ενδιαφέρον παρουσιάζει  η ομάδα του Γυμνασίου Κ.Νευροκοπίου «Η ποίηση στην ζωή μας!!»  Όπως φαίνεται η εκπαιδευτική κοινότητα αυτού του Γυμνασίου έχει κέφια στο μάθημα της λογοτεχνίας και δε φοβάται να το δείξει. Οι μαθητές αξιοποιούν τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης για να ταξιδέψουν στην ποίηση. Τα μέλη της ανταλλάσσουν στίχους και μελοποιήσεις ποιητών αναπτύσσοντας ζωηρούς διαλόγους, συνεργασία, ανταλλαγή απόψεων και υλικού.

Φυσικά δεν λείπουν τα ευτράπελα.

Με μία πρόχειρη αναζήτηση διαπιστώνουμε πως η σχολική ζωή ενώνει τους μαθητές απέναντι στον κοινό εχθρό. Δεν μας προκαλούν επομένως εντύπωση ομάδες που δηλώνουν ευθαρσώς  πόσο μισούν τα μαθηματικά,   ή τους καθηγητές που τους κόβουν τα φτερά!

Ιδιαίτερα δημοφιλές εμφανίζεται το group “I hate homework”, ακολουθεί με βραχεία κεφαλή το «Τι κάνεις όταν ακόμα και το καθάρισμα μοιάζει πιο ενδιαφέρον από το διάβασμα;» και το καλύτερο όλων: «Θέλω κι εγώ να γίνω φιλολογοκτόνος…». Καθώς οι μαθητές ενώνουν τις φωνές τους απέναντι σε όσα τους ενοχλούν, το Facebook λειτουργεί πλέον και ως μηχανισμός εκτόνωσης…

Μέσα στο διάστημα των έξι ετών από την εκκίνησή του ο δημοφιλής αυτός δικτυακός τόπος έχει εξελιχθεί σε σημαντικό μέρος της κοινωνικής ζωής των μελών του, μια ιδέα που περιγράφεται ως «τεχνολογικό κλείδωμα». Οι νέοι δημιουργούν τη διαδικτυακή τους ταυτότητα και το Facebook καθίσταται η παγκόσμια σύνδεσή τους με τον κόσμο. Τα καινούργια κινητά περιλαμβάνουν άλλωστε εφαρμογή Facebook, ώστε ο κάτοχός τους ποτέ να μην νιώθει αποκομμένος από το δίκτυό του. Όσο περισσότεροι χρήστες εντάσσονται στο δίκτυο, τόσο περισσότερο συνδέονται μεταξύ τους, ανεβάζοντας το κόστος και τον αντίκτυπο της αποχώρησης από αυτό. Το «τεχνολογικό κλείδωμα» αναφέρεται στην ιδέα ότι όσο περισσότερο μία κοινωνία υιοθετεί μια συγκεκριμένη τεχνολογία, τόσο πιο απίθανο είναι οι χρήστες της να την αντικαταστήσουν.

Η ανάδυση του Homo Diktyous

Οι μαθητές λοιπόν περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους μπροστά από την οθόνη. Μπορεί να διαβάζουν λίγο τα μαθήματά τους και ταυτόχρονα να ξεκλέβουν ματιές στις ενημερώσεις που αναρτούν οι φίλοι τους. Μπορεί να ακούνε και λίγο μουσική καθώς γράφουν τις ασκήσεις της επόμενης ημέρας. Μπορούν να στέλνουν παράλληλα και μερικά SMS. Έχουν γίνει οι ίδιοι multitaskers. Όμως ο Nicholas Carr στο νέο του βιβλίο “The Shallows” (by Nicholas Carr, What the Internet Is Doing to Our Brains, The Shallows, W. W. Norton, 2009) υποστηρίζει ότι η πραγματοποίηση πολλών παράλληλων εργασιών υποσκάπτει τη βαθιά συγκέντρωση μας. Το τίμημα αυτών των περισπασμών είναι βαρύ και σίγουρα εγείρονται ερωτήματα για το τι συμβαίνει στη σκέψη μας όταν ο πολιτισμός μας μεταναστεύει από τη σελίδα στην οθόνη. Αναμφίβολα σήμερα είμαστε λιγότερο συγκεντρωμένοι χάρη στα πολλαπλά ερεθίσματα της οθόνης αλλά μακράν περισσότερο συνδεδεμένοι.

Πολλοί είναι οι μελετητές που υποστηρίζουν ότι η σύγχρονη τεχνολογία μεταβάλλει την προσωπικότητά μας. Ειδικοί καταλήγουν ότι η εκτενής χρήση του διαδικτύου, της κινητής τηλεφωνίας και άλλων τεχνολογικών μέσων κάνουν τον άνθρωπο ανυπόμονο, παρορμητικό, ξεχασιάρη και αφόρητο ναρκισσιστή.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που μετανάστευσαν στον εικονικό κόσμο του Second Life γιατί εκεί έβρισκαν τους «φίλους» τους πιο ενδιαφέροντες από τους πραγματικούς. Πολλές φορές εξομολογούνται ότι θα ήθελαν να  πατήσουν το κουμπί της γρήγορης κίνησης και ανακαλύπτουν ότι η καθημερινότητα -δυστυχώς- δεν διαθέτει τέτοιο χειριστήριο. Η εποχή του γρήγορου διαδικτύου δεν συγχωρεί τους «αργοκίνητους». Μπορεί λοιπόν το Διαδίκτυο, να διευκολύνει την επικοινωνία,  αλλά θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας την εξής διαφοροποίηση: η εκτεταμένη χρήση του διαδικτύου λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός απέναντι σε ήδη υπάρχοντα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των χρηστών. Επομένως το διαδίκτυο κάνει τους εξωστρεφείς πιο εξωστρεφείς  και τους εσωστρεφείς ακόμα πιο εσωστρεφείς.

Τελικά φαίνεται ότι δυσκολευόμαστε να καταλήξουμε αν θα καταδικάσουμε τις επιπτώσεις της χρήσης των κοινωνικών δικτύων ή θα επικροτήσουμε τα επιτεύγματά τους. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι όλα εξαρτώνται από το χρήστη. Να θυμίσουμε ότι η πυρίτιδα ήταν γνωστή στην Κίνα για πολλά χρόνια πριν μεταφερθεί στη Δύση. Στην Ανατολή είχαν περιοριστεί στην κατασκευή πυροτεχνημάτων. Μόλις εισάχθηκε στη Δύση αρχίσαμε να ανατιναζόμαστε μεταξύ μας.

Η φύση της τεχνολογίας είναι να υφάνει τα δίκτυα που μας ενώνουν. Το διαδίκτυο είναι ένας άλλος κοινωνικός χώρος. Δεν ωφελεί κανέναν να το δαιμονοποιούμε. Η  τεχνολογία των ψηφιακών κοινοτήτων δημιουργήθηκε για να επικοινωνούμε, όχι για να απομονωθούμε. Σίγουρα δεν είναι διαβολική, είναι ουδέτερη. Το ήθος της εξαρτάται από το χρήστη. Στο χέρι μας είναι να αξιοποιήσουμε τις ψηφιακές κοινότητες για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Γιακουμάτου Τερέζα

Home

Blog

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s