Χρόνος, λογοτεχνία και διαδίκτυο

Μια από τις πιο εντυπωσιακές επισημάνσεις που έγιναν στην ημερίδα Μάθηση 2.0 plus στις 27. 6. 2012 ήταν ότι ο χρόνος ‘ημιζωής της γνώσης’[1] μειώνεται συνεχώς. Έτσι, αν τον 18ο αιώνα η γνώση είχε διάρκεια ζωής 100 χρόνια, σήμερα δεν έχει παραπάνω από τρία χρόνια. Kάθε δευτερόλεπτο λοιπόν που περνάει, είτε αυτό μετριέται με το βικτοριανό σύστημα GMT (Greenwich Mean Time), είτε με το πιο σύγχρονο κατάλοιπό του, το UTC (Universal Coordinated Time), τείνει να εκμηδενίσει τις γνώσεις μας.

Ίσως με αργότερους ρυθμούς αν πρόκειται για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Στη λογοτεχνία, για παράδειγμα, ο πρίγκιπας Hamlet, η Jane Eyre, ο David Copperfield, η Κυρία Dalloway είναι γερά θεμελιωμένοι χαρακτήρες σε πλοκές που δεν μπορούν να αλλάξουν και εντάσσονται μέσα σε ιστορικά, κοινωνικά, πολιτικά πλαίσια τα οποία θεωρούνται δεδομένα. Σχεδόν δεδομένα. Γιατί η ανάγνωση ενός κειμένου μέσα από  σύγχρονες οπτικές, όπως αυτές της ψυχανάλυσης, της φεμινιστικής ή της μετα-αποικιοκρατικής κριτικής, αποδεικνύει πως ακόμη και τα γεγονότα ενός βιβλίου αναιρούνται, οι χαρακτήρες μεταλλάσσονται και η θεματική του εμπλουτίζεται και παίρνει απροσδόκητες διαστάσεις. Το γραπτό κείμενο, όπως είχε ήδη δηλώσει ο T. S. Eliot το 1919[2] δεν υφίσταται παρά μόνον σε σχέση με ό,τι έχει προηγηθεί και ό,τι έπεται, συνδιαλλέγεται τόσο με το παρελθόν όσο και με το μέλλον και αναπλάθεται από τον αναγνώστη/ την αναγνώστρια του σήμερα.

Για τον φοιτητή/ τη φοιτήτρια της λογοτεχνίας συνεπώς ο στόχος είναι διπλός: αφενός να ξεκλειδώσει τα σκοτεινά σημεία του γραπτού κειμένου και αφετέρου να προστατέψει τη γνώση από το ροκάνισμα του χρόνου. Ποιά θα είναι όμως τα εφόδια που θα χρησιμοποιήσει; Και αν το κείμενο υπόκειται σε μια ατέρμονη διαδικασία αναδημιουργίας, ποιό θα είναι το νέο προφίλ ενός βικτοριανού μυθιστορήματος για παράδειγμα;

Η ‘πρόσωπο με πρόσωπο’ διδασκαλία αποτελεί αναμφισβήτητα ένα καίριο κομμάτι της εκπαίδευσης. Αδυνατεί όμως από μόνη της να αντιστασταθεί στις καταστροφικές ροπές του χρόνου και είναι απίθανο πλέον να μην συμβαδίζει με την τεχνολογία και τα διαδικτυακά εργαλεία. Η ιδιαίτερη σχέση που έχουν αναπτύξει οι νέοι με τα ιστολόγια, τους ιστοχώρους και τις κοινωνικές ομάδες στο διαδίκτυο τους καθιστά εξαιρετικά ικανούς να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη διαδικασία της μάθησης και να δομήσουν τις δικές τους αναγνώσεις παλαιότερων αλλά και πιο σύγχρονων κειμένων. Μέσα από ηλεκτρονικά άρθρα ή βιβλία έχουν πρόσβαση σε δευτερεύουσες πηγές, είτε αυτές αφορούν κριτική τοποθέτηση στο πρωτογενές κείμενο, είτε το εντάσσουν στο γενικότερο πλαίσιο της εποχής του. Οι ιστοχώροι προσφέρουν εύκολα και γρόγορα χρήσιμες πληροφορίες για ένα κείμενο και συχνά το ίδιο το πρωτογενές κείμενο. Το youtube συνδιάζει εικόνα, ήχο και λέξεις και ζωντανεύει το κείμενο μέσα από κινηματογραφικές μεταφορές ή δραματικές αναγνώσεις. Τα κανάλια κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αποτελέσουν μια εικονική τάξη, όπου μεταφέρονται οι προβληματισμοί του μαθήματος και ανταλλάσσονται ιδέες και απόψεις σε 24-ωρη βάση, ενώ φοιτητές και φοιτήτριες λιγότερο εξωστρεφείς αποδεικνύονται περισσότερο τολμηροί στα ηλεκτρονικά fora.

Η διδασκαλία, αν θέλει να παραμείνει ζωντανή μέσα απ’ όλες τις διαιρέσεις και υποδιαιρέσεις του ρολογιού, θα πρέπει πλέον να στοχεύει στην καλιέργεια της ικανότητας των φοιτητών να αξιολογούν κριτικά τις ηλεκτρονικές πληροφορίες που τους προσφέρονται και να ανακαλύπτει πρωτότυπους τρόπους έτσι ώστε να τους εμπλέκει δημιουργικά και επικοδομητικά στο χώρο διαδικτύου, έναν χώρο που τους είναι ήδη οικείος, προσφιλής και απαραίτητος.

 

Κατερίνα Κίτση-Μυτάκου

Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας ΑΠΘ

katkit@enl.auth.gr


[1] Ο χρόνος, δηλαδή, σύμφωνα με τον Fritz Machlup, που πρέπει να παρέλθει έως ότου το μισό των γνώσεων ενός συγκεκριμένου επιστημονικού πεδίου αντικατασταθεί ή θεωρηθεί αναληθές (The Production and Distribution of Knowledge in the United States, 1962).

[2] ‘Τradition and the Individual Talent’.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s