Αντί ευχής (για τη χρονιά που έρχεται)

Προσπαθώντας να γράψω τις τελευταίες σελίδες αυτού του ηλεκτρονικού «ημερολογίου», τουλάχιστον για εφέτος, δεν βρίσκω κάτι ιδιαίτερα έξυπνο και πρωτότυπο να πω. Πολλές φορές, τα τεχνολογικά νέα με προσπερνούν και οποιαδήποτε κατάρτιση μου γύρω από το διαδίκτυο μοιάζει ελλιπής. Ίσως πάλι να είναι και η απουσία της έκπληξης από μέρους μου, που μου στερεί τον ενθουσιασμό. Τίποτα δε με ενθουσιάζει πια τόσο, όταν ακούω πως κάτι καινούριο λειτουργεί «εκεί έξω». Όχι, δεν είναι απαισιοδοξία ή «μαύρη» οπτική. Είναι που τίποτα δε με ξαφνιάζει πια όπως παλιά.

 Τους μήνες που πέρασαν μιλήσαμε σχεδόν για όλα, όσα αφορούν την εκπαίδευση και τις νέες τεχνολογίες και ειδικότερα το διαδίκτυο. Από τα ηλεκτρονικά βιβλία, τις ψηφιακές βόλτες και την ανταλλαγή απόψεων χάρη στα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης, μέχρι τις ασκήσεις μυθοπλασίας και τους «αγώνες φαντασίας» για την ανάδειξη της καλύτερης εικονικής περσόνας στη σχολική τάξη, οι εκπαιδευτικοί μπόρεσαν –στα κείμενα αυτού εδώ του ιστολογίου- να βρουν ιδέες για το πώς να κάνουν το μάθημα τους πιο συναρπαστικό και ενδιαφέρον, χρησιμοποιώντας το ίντερνετ και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Και όσο οι λέξεις γράφονται τόσο οι ιδέες γεννιούνται. Μαζί με αυτές φτιάχνονται πράγματα, μηχανήματα και «συνδέσεις», που με την ολοκλήρωση τους αποτυπώνουν έναν διαρκώς συναρμολογούμενο κόσμο. Ο δικός μας ρόλος σε αυτή τη διαδικασία είναι διφορούμενος. Από τη μια συμβάλλουμε στη γέννηση των ιδεών και από την άλλη στην υλοποίηση τους. Ακόμη και αν λειτουργούμε άλλοτε με την ιδιότητα του εμπνευστή και άλλοτε με την ιδιότητα του δημιουργού, η τεχνολογία δεν είναι για εμάς παρά μόνο το μέσο για να πούμε ή να κάνουμε κάτι. Συνεπώς, η «μαγεία» βρίσκεται πρώτα στο μυαλό το δικό μας και μετά στις «μηχανές» που τη μετουσιώνουν. Αυτό δε σημαίνει βέβαια πως τα είδαμε και τα ξέρουμε όλα. Κάθε άλλο. Ακριβώς επειδή το μυαλό μας εκπλήσσει συνεχώς, έχουμε ακόμη πολλά να περιμένουμε. Είναι ωστόσο σημαντικό να κάνουμε υπομονή και να στεκόμαστε, που και που, από απόσταση, για να θαυμάσουμε όσα έχουμε φτιάξει ή όσα έχουν φτιάξει οι άλλοι (για εμάς).

 Από μια παρόμοια θέση, αυτή του παρατηρητή -με το νυχάκι μου μόνο βυθισμένο στην, επινοημένη ενδεχομένως, μελαγχολία των γιορτών που προαναγγέλλουν την αλλαγή του έτους- δεν θα μπορούσα να γράψω για κανένα νέο επίτευγμα, εργαλείο ή πρακτική που θα έκανε ίσως τους μαθητές πιο αποδοτικούς και ευτυχισμένους. Ήδη, η όποια αναφορά μου σε ιστοτόπους όπως το Facebook και το Twitter με κάνει να αισθάνομαι γραφικός. Μα και για κάτι νεότερο να μιλούσα, πάλι δεν θα κατάφερνα να πείσω κανέναν (περισσότερο ή λιγότερο) ότι η τεχνολογία είναι χρήσιμη στη μάθηση γενικώς. Απεναντίας, πιο χρήσιμος θα ήταν ο δικός μου λόγος, αν τόνιζα για ακόμα μια φορά αυτό που πιστεύω: Σημασία δεν έχει τόσο το διαδίκτυο ή οι δυνατότητες μιας εφαρμογής, όσο το περιεχόμενο (που αποτελείται από λέξεις, εικόνες και ήχους) με το οποίο τροφοδοτούμε εμείς το τεχνολογικό σύμπαν. Αν έχουμε κάτι αξιόλογο να πούμε (στους μαθητές), τότε το διαδίκτυο «αναβαθμίζεται» από την αξία που εμείς του δίνουμε. Γίνεται θησαυροφυλάκιο του δικού μας πλούτου ή –αντίθετα- ένας χώρος συλλογής σκουπιδιών, για την περίπτωση που το φορτώνουμε με πληροφορίες και σημασίες μηδενικής αξίας. Από εμάς εξαρτάται το αν ο υπολογιστής είναι ή όχι σημαντικό μέσο βοήθειας στην εκπαίδευση. Ας είμαστε λοιπόν εμείς ουσιαστικοί και η τεχνολογία θα ακολουθήσει…

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Έλα «παππού» να σου δείξω τ’ αμπελοχώραφα μας

Το παράδειγμα στο σχολείο μιας κοινότητας στη Μπανγκαλόρ  της Ινδίας δεν μου είναι άγνωστο. Φοιτητές – μέλη μιας Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης- «εκπαίδευσαν» τους καθηγητές του τοπικού σχολείου στο πώς να χρησιμοποιούν την τεχνολογία μέσα στην τάξη. Μέχρι χθες, ιστοσελίδες όπως το Facebook και εργαλεία όπως το Youtube, αλλά και η μηχανή αναζήτησης της Google ήταν πράγματα άγνωστα στους δασκάλους ή απλώς δεν ήξεραν τι μπορούσαν να κάνουν με αυτά. Τώρα όμως ξέρουν. Και αυτό, επειδή κάποιοι περισσότερο «ειδικοί» είπαν με προθυμία: «Έλα παππού να σου δείξω τ’αμπελοχώραφα…», χωρίς να σταθούν τόσο στη λεπτομέρεια που ορίζει τίνος είναι τ’ αμπελοχώραφα αυτά ή αν οι εκπαιδευόμενοι είναι πράγματι «παππούδες» ή όχι. Κάπως έτσι, σε μια μικρή κοινότητα της Νότιας Ασίας έγινε ακόμη ένα βήμα προς τη γεφύρωση του λεγόμενου «Ψηφιακού χάσματος» ανάμεσα στις ηλικίες.

 Αυτή η αντιστροφή των ρόλων (δασκάλου – μαθητή) για τις ανάγκες της εξοικείωσης με τον ψηφιακό κόσμο μπορεί να φαίνεται παράλογη, όμως αποδίδει. Τόσο από την εμπειρία της συμμετοχής μου σε σχετικά προγράμματα (ένα παράδειγμα είναι αυτό του Πανεπιστημίου Αθηνών και ειδικότερα του Εργαστηρίου Νέων Τεχνολογιών στην Επικοινωνία) όσο και από την προσπάθεια μου να δώσω στους γονείς μου μερικές συμβουλές για το πώς να σερφάρουν στο διαδίκτυο κατάλαβα ένα πράγμα: Ναι, οι μεγαλύτεροι μπορούν να μάθουν πολλά για τους υπολογιστές, αρκεί να βρεθεί κάποιος, εφοδιασμένος με τη διάθεση και την υπομονή να τους δείξει. Ακόμα καλύτερα δε, αν αυτός ο κάποιος δεν είναι συγγενής, αλλά φίλος ή συνεργάτης, ειδικά «απεσταλμένος» για την περίσταση. Αυτό γιατί, πολλές φορές, στο μάθημα δε χωρούν οι στενές, προσωπικές σχέσεις. «Πειράματα» έχουν αποδείξει ότι και στην ευτυχέστερη περίπτωση, αυτή δηλαδή στην οποία η συνεδρία τελικά ξεκινήσει, το πιο πιθανό είναι η υπομονή να χαθεί, ενώ δεν είναι απίθανο, ένα σωρό απωθημένα και «γδαρσίματα» του παρελθόντος να έρθουν στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

 Πριν από καιρό προσπάθησα να δείξω στον πατέρα μου πώς να ανοίγει τον υπολογιστή, πώς να κρατάει το ποντίκι, πώς να γράφει μια λέξη στη μηχανή αναζήτησης. Η αδυναμία του να καταλάβει, παρά τις πολλές επαναλήψεις, δεν μου προξένησε εκνευρισμό, μου έφερε όμως στο νου παλιές «κακές» εποχές. Τότε που πήγαινα ακόμα στο δημοτικό και εκείνος προσπαθούσε να με διδάξει μαθηματικά. Τραγική εμπειρία: κάθε φορά που δεν καταλάβαινα κάτι εκείνος με αποκαλούσε «βλάκα», ενώ που και που μου άστραφτε και κανένα σκαμπίλι. Ποιος Θεός με κράτησε λοιπόν τώρα – 30 σχεδόν χρόνια αργότερα – για να μην πω «εσύ είσαι βλάκας…», ούτε και εγώ δεν ξέρω. Και πράγματι δεν είπα τίποτα. Μονάχα έσβησα το μηχάνημα και του σύνεστησα να βρει άλλο δάσκαλο.

 Διαβάζοντας τώρα για το περιστατικό στο σχολείο της Ινδίας, καμία εντύπωση δε μου κάνει το γεγονός ότι οι δάσκαλοι περίμεναν να μάθουν τα «μαγικά» της τεχνολογίας από τους φοιτητές της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης. Ο «ξένος» είναι αυτός που κατά κανόνα θα κρατάει του τύπους…Θα είναι ευγενικός και καρτερικός μαζί σου και δε θα τολμήσει να σε φέρει σε αμηχανία για την άγνοια σου. Μα πάνω από όλα θα είναι συνεπής. Θα εμφανιστεί στην ώρα του για να σε διδάξει πράγματι όσα σου υποσχέθηκε και δε θ’αναβάλλει το μάθημα για αύριο ή για μεθαύριο, ανάλογα με το κέφι του, ούτε θα θεωρεί τη σχέση και τη συνύπαρξη του μαζί σου δεδομένη. Σε κάθε συνθήκη βέβαια υπάρχουν και οι εξαιρέσεις…Για την αποφυγή των εξαιρέσεων, καθώς και για τη προσφορά κινήτρων τόσο τους διδάσκοντες όσο και στους διδασκόμενους θα ήταν καλό ο καθένας από τη μεριά του να αναζητήσει τους λόγους συμμετοχής σε μια τέτοια διαδικασία. Οπωσδήποτε, σε κάθε μάθημα, η προσφορά είναι αμοιβαία.

 Οι μαθητές και οι φοιτητές, που γίνονται για λίγο δάσκαλοι ωφελούνται κυρίως από την καλλιέργεια της αρετής της υπομονής. Γιατί, όταν είναι μόνοι τους μπροστά στον υπολογιστή μπορεί να «καλπάζουν» όσο θέλουν, όταν ωστόσο συντροφεύουν κάποιον που εκπαιδεύεται, ακολουθώντας τα δικά τους βήματα, αναγκάζονται και οι ίδιοι να «περπατούν» με πιο αργούς ρυθμούς, χωρίς βιασύνη. Επιπλέον, μέσα από τις επιθυμίες και τι αναζητήσεις των μαθητευομένων, οι δάσκαλοι λαμβάνουν ένα σωρό καινούριες, χρήσιμες πληροφορίες. Γιατί, λοιπόν αυτό το ωφέλιμο «παιχνίδι» της ανταλλαγής των ρόλων να διαρκεί μόνο λίγες ημέρες και όχι μήνες ή χρόνια; Δεν αποκλείεται βέβαια να γίνει και έτσι, μια που η εξοικείωση με την τεχνολογία είναι πια απαραίτητη, ιδιαίτερα μέσα στο σχολείο. Αν λοιπόν είστε καθηγητής και θέλετε να φρεσκάρετε τις γνώσεις σας γύρω από τους υπολογιστές γενικώς –  προτού παρακολουθήσετε ακριβοπληρωμένα σεμινάρια ή απευθυνθείτε σε κάποιον επαγγελματία – ζητήστε καλύτερα τη βοήθεια των μαθητών σας. Από εκεί και πέρα, το ποιος θα διδάξει ποιον σε μια τέτοια «συναλλαγή» είναι μια άλλη ιστορία…

Posted in Uncategorized | Leave a comment